SYSTEM PRAWA UNII EUROPEJSKIEJ
PODRĘCZNIK
PWBiS UE
ZARZĄDZANIE GRANICAMI
POLITYKA WIZOWA, AZYLOWA
I IMIGRACYJNA
TOM XI Część 2
wydanie 2 zmienione
Elżbieta Borawska-KĘdzierska
Katarzyna StrĄk
Ze wstępu:
Jedną z najprężniej rozwijających się dziedzin prawa Unii Europejskiej, począwszy od wejścia w życie Traktatu z Amsterdamu w dniu 1 maja w 1999 r., jest współpraca w zakresie polityki azylowej, imigracyjnej, wizowej i przekraczania granic, uregulowana obecnie w Tytule V Części trzeciej Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Asumpt do tego dało niewątpliwie objęcie ich w 1999 r. metodą wspólnotową. Tym samym dziedziny postrzegane tradycyjnie jako należące do suwerennych kompetencji państw zyskały nowy wymiar. W obecnym stanie prawnym Unia Europejska stała się następcą prawnym Wspólnoty Europejskiej, a podział na filary został uchylony. W ten sposób ujednolicono metodę przyjmowania instrumentów prawnych w obrębie całości materii przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości UE.
Niniejsze, drugie już wydanie podręcznika uwzględnia w pełni konsekwencje wejścia w życie Traktatu z Lizbony. Podręcznik stanowi próbę systemowego podejścia do wymienionych obszarów współpracy. W związku z tym omówione tu zostały zarówno tło historyczne, jak i problematyka instytucjonalna oraz materialnoprawna poszczególnych dziedzin. Ze względu na podkreślany już wcześniej dynamizm współpracy zarysowane zostały również główne kierunki rozwoju oraz działania poszczególnych instytucji, będące obecnie jeszcze w stadium projektów legislacyjnych. Tam, gdzie jest to pożądane, cytowane są orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Należy podkreślić, że choć liczba orzeczeń Trybunału w dziedzinie azylu, imigracji i przekraczania granic nadal nie należy do imponujących, to jednak orzeczenia te doskonale wkomponowują się w treści zawarte w podręczniku i znacznie je wzbogacają.
Podręcznik jest skierowany przede wszystkim do studentów tych kierunków, w których problematyka przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości UE – i szerzej: prawa unijnego – stanowi część programu nauczania. Dotyczy to zwłaszcza kierunków prawniczych i administracyjnych, studiów z zakresu nauk politycznych, stosunków międzynarodowych bądź europeistyki, ale też innych, w których problematyka prawa unijnego pojawia się w różnych kontekstach.
Spis treści
1. Rozwój historyczny i geneza współpracy państw członkowskich w obszarze polityki imigracyjnej, azylowej, wizowej i przekraczania granic zewnętrznych
1.1. Współpraca przed wejściem w życie Traktatu o Unii Europejskiej
1.2. Współpraca w ramach Schengen
1.3. Współpraca w ramach prawnych Unii Europejskiej i Wspólnoty Europejskiej – ewolucja traktatowa
1.4. Program sztokholmski – otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli
1.5. Traktat z Lizbony – zniesienie struktury filarowej
2. Obowiązujące rozwiązania systemowe w Tytule V Części trzeciej TFUE
2.1. Cel Unii Europejskiej – zapewnienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
2.1.1. Przestrzeń
2.1.2. Wolność
2.1.3. Bezpieczeństwo
2.1.4. Sprawiedliwość
2.2. Przedmiotowy i podmiotowy zakres współpracy
2.3. Terytorialny zakres współpracy
2.3.1. Zakres udziału Zjednoczonego Królestwa i Irlandii
2.3.2. Udział Danii
2.3.3. Udział nowych państw członkowskich we współpracy w ramach Schengen
2.3.4. Udział Islandii i Norwegii we współpracy w ramach Schengen
2.3.5. Udział Szwajcarii
2.3.6. Udział Liechtensteinu
2.4. Charakter kompetencji
2.5. Szczególne rozwiązania Tytułu V TFUE
2.5.1. Klauzula porządku publicznego
2.5.2. Sytuacje nadzwyczajne
3. Instrumenty unijnego prawa pochodnego
3.1. Wprowadzenie
3.2. Rozporządzenia
3.3. Dyrektywy
3.4. Decyzje
3.5. Umowy międzynarodowe z państwami trzecimi i innymi organizacjami międzynarodowymi
3.5.1. Umowy stowarzyszeniowe
3.6. Instrumenty niewiążące
4. Zagadnienia instytucjonalne
4.1. Zakres kompetencji i rola instytucji
4.1.1. Rada Europejska
4.1.2. Rada Unii Europejskiej
4.1.2.1. Uwagi ogólne
4.1.2.2. Sekretariat Generalny
4.1.2.3. Funkcje
4.1.3. Komisja Europejska
4.1.3.1. Uwagi ogólne
4.1.3.2. Funkcje
4.1.4. Parlament Europejski
4.1.4.1. Uwagi ogólne
4.1.4.2. Funkcje
4.1.5. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
4.1.5.1. Uwagi ogólne
4.1.5.2. Zakres jurysdykcji w Rozdziale II Tytułu V
4.1.5.3. Pilny tryb prejudycjalny
4.2. Inne organy uczestniczące w procesie decyzyjnym w ramach Rozdziału II Tytułu V TFUE
4.2.1. Komitet Stałych Przedstawicieli
4.2.2. Strategiczny Komitet do spraw Migracji, Granic i Azylu
4.2.3. Grupy robocze
4.3. Zakres kompetencji i rola organów sui generis i agencji
4.3.1. Stały Komitet Współpracy Operacyjnej w zakresie Bezpieczeństwa Wewnętrznego
4.3.2. Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej
4.3.3. Sieć oficerów łącznikowych do spraw imigracji
4.3.4. Ośrodek Informacji, Dyskusji i Wymiany Danych na temat Przekraczania Granic i Imigracji
4.3.5. Sieć EURASIL
4.3.6. Grupa Robocza Wysokiego Szczebla do spraw Azylu i Migracji
4.4. Procedura stanowienia prawa pochodnego w Tytule V TFUE
5. Polityka zintegrowanego zarządzania granicami zewnętrznymi
5.1. Przekraczanie granic zewnętrznych
5.2. Zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych
5.3. Uproszczone zasady przekraczania granic
5.4. Pojęcie tymczasowych granic zewnętrznych
5.5. Ochrona granic i Europejski System Nadzorowania Granic (EUROSUR)
5.6. Agencja FRONTEX
5.7. Mechanizm tworzenia zespołów szybkiej interwencji na granicy
6. Polityka wizowa
6.1. Wprowadzenie
6.2. Procedury i warunki wydawania wiz przez państwa członkowskie
6.3. Definicja i rodzaje wiz
6.3.1. Wiza jednolita
6.3.2. Wiza o ograniczonej ważności terytorialnej
6.3.3. Wiza lotniskowa
6.4. Wizy długoterminowe
6.5. Wizy wydawane na granicy
6.6. Jednolity wzór wizy
6.7. Lista państw trzecich, których obywatele są zwolnieni z obowiązku wizowego
6.7.1. Mechanizm wzajemności
6.8. Sytuacja mieszkańców obwodu kaliningradzkiego
6.9. Umowy o ułatwieniach wizowych
6.10. Umowy o zniesieniu wiz krótkoterminowych
7. Polityka imigracyjna
7.1. Imigracja legalna
7.1.1. Wprowadzenie
7.1.2. Dokumenty pobytowe i zasady przemieszczania się cudzoziemców po terytorium państw członkowskich
7.1.3. Prawo do połączenia z rodziną
7.1.4. Zasady przyjmowania naukowców obywateli państw trzecich
7.1.5. Warunki pobytu studentów
7.1.6. Warunki pobytu rezydentów długoterminowych
7.1.7. Niebieska karta – zezwolenie na pobyt i pracę dla pracowników wysoko wykwalifikowanych
7.2. Przeciwdziałanie i zwalczanie nielegalnej imigracji
7.2.1. Wprowadzenie
7.2.2. Zapobieganie nielegalnej imigracji
7.2.2.1. Zapobieganie przemytowi ludzi
7.2.2.1.1. Zwalczanie handlu ludźmi
7.2.2.2. Zobowiązania przewoźników
7.2.2.3. Odsyłanie osób przebywających nielegalnie – wspólna polityka powrotów
7.2.2.3.1. Minimalne standardy dotyczące powrotów nielegalnych imigrantów
7.2.2.3.2. Współpraca i wzajemna pomoc techniczna
7.2.2.3.3. Umowy o readmisji
7.2.2.4. Nielegalne zatrudnienie
8. Polityka azylowa
8.1. Wprowadzenie
8.2. Podstawa traktatowa i Wspólny Europejski System Azylowy
8.3. Zakres podmiotowy WESA
8.4. Określenie państwa właściwego dla rozpatrywania wniosku azylowego
8.5. Minimalne normy przyjmowania w państwach członkowskich osób ubiegających się o azyl
8.6. Warunki ubiegania się o przyznanie statusu uchodźcy
8.6.1. Rozpatrzenie wniosku o udzielenie międzynarodowej ochrony
8.6.2. Status uchodźcy
8.6.3. Ochrona uzupełniająca
8.6.4. Zakres praw przyznanych na mocy dyrektywy
8.7. Minimalne normy dotyczące procedury nadania lub cofnięcia statusu uchodźcy
8.7.1. Procedura nadania i cofnięcia statusu uchodźcy
8.7.2. Zasady i gwarancje proceduralne przyznane wnioskodawcy
8.7.3. Obowiązki osób ubiegających się o azyl
8.7.4. Postępowanie w pierwszej instancji
8.7.5. Procedura odwoławcza
8.8. Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu
8.9. Ochrona czasowa
9. Współpraca administracyjna
9.1. Wprowadzenie
9.2. Europejska Agencja ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości
9.3. System Informacyjny Schengen II
9.4. Ustanowienie bezpiecznej internetowej sieci informowania i koordynacji dla służb imigracyjnych państw członkowskich
9.5. Współpraca w ramach Wizowego Systemu Informacyjnego
9.6. Ustanowienie mechanizmu wymiany informacji dotyczących środków państw członkowskich w obszarze azylu i imigracji
9.7. Europejska Sieć Migracyjna
9.8. Program ARGO
10. Fundusze w ramach programu „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”
10.1. Wprowadzenie
10.2. Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców
10.3. Fundusz Granic Zewnętrznych
10.4. Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów
10.5. Europejski Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich
11. Zewnętrzny wymiar przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości