PRAWO MATERIALNE
UNII EUROPEJSKIEJ
VADEMECUM
wydanie 1
Redakcja naukowa:
Anna Zawidzka - Łojek
Robert Grzeszczak
Instytut Wydawniczy EuroPrawo, koncentrując swoje działania na edukacji prawa europejskiego, przedstawia serię podręczników „VADEMECUM” kierowaną do studentów prawa, administracji i kierunków pokrewnych, a także aplikantów i praktyków prawa.
Akademicy i praktycy prawa, w nowoczesny i kompleksowy sposób omawiają wszystkie zagadnienia systemu prawa Unii Europejskiej, uwzględniając stan prawny początku 2012 roku.
"Prawo materialne Unii Europejskiej. Vademecum" jest najnowszym podręcznikiem akademickim, zawierającym pełny i aktualny wykład z zakresu prawa rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. Prezentowany podręcznik, uwzględniający stan prawny początku 2012 roku, przeznaczony jest dla studentów prawa, administracji, a także kierunków ekonomicznych. Stanowi kompendium wiedzy umożliwiające także praktykom prawa (sędziom, radcom prawnym i adwokatom) oraz urzędnikom administracji publicznej zapoznanie się z zasadami i istotą prawną rynku wewnętrznego UE, którego Polska jest częścią od 2004 roku.
Książka została napisana przez fachowców z zakresu prawa europejskiego i gospodarczego. Język podręcznika jest jasny i przejrzysty, co sprawia, że książka jest cenną pomocą w nauce przedmiotu, praktykom zaś ułatwi poruszanie się w skomplikowanej materii unijnego prawa. Istotnym walorem oddawanej do rąk czytelnika publikacji jest obszerne uwzględnienie najnowszego, bogatego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, odnoszącego się również do spraw polskich.
Prawo materialne Unii Europejskiej wkracza w praktycznie każdą dziedzinę życia społecznego i gospodarczego. Stwarza ono ramy prawne dla funkcjonowania rynku wewnętrznego Unii, czyli obszaru bez granic wewnętrznych, na którym zapewniony jest swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału. W kolejnych częściach prezentowanej książki omówione zostały zasady, definicje i praktyka obrotu prawnego odnosząca się do poszczególnych swobód.
Spis treści
Zagadnienia wprowadzające (Anna Zawidzka-Łojek)
1. Pojęcie i ewolucja rynku wewnętrznego
2. Zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową jako podstawa rynku wewnętrznego
3. Harmonizacja prawa i zasada wzajemnego uznania
4. Rola Trybunału Sprawiedliwości w kształtowaniu rynku wewnętrznego
Część I Swoboda przepływu towarów
Rozdział 1
Unia celna. Zakaz opodatkowania dyskryminacyjnego i protekcjonistycznego (Bartłomiej Nowak, Anna Pudło)
1.1. Wprowadzenie. Definicja unii celnej i towaru
1.2. Pochodzenie towaru
1.3. Zakaz ceł i opłat o skutku równoważnym
1.4. Zakaz opodatkowania dyskryminacyjnego i protekcjonistycznego
Rozdział 2
Zakaz ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym (Patrycja Dąbrowska-Kłosińska, Ewa Gromnicka)
2.1. Wprowadzenie
2.1.1. Integracja negatywna a integracja pozytywna rynków krajowych w UE
2.1.2. Zakres harmonizacji prawa krajowego a stosowanie art. 34–36 TFUE
2.1.3 Element transgraniczny w swobodzie przepływu towarów
2.2. Zakres zastosowania art. 34–36 TFUE
2.2.1. Zakres podmiotowy – adresaci norm prawnych
2.2.2. Zakres przedmiotowy – zakazane działania i zaniechania
2.3. Zakaz ograniczeń ilościowych w imporcie i środków o skutku równoważnym
2.3.1. Pojęcie ograniczenia ilościowego („OIL”)
2.3.2 Pojęcie środka o skutku równoważnym do ograniczenia ilościowego („ŚOR”)
2.3.3 Fomuła Dassonville
2.3.4. Przykłady praktyczne ŚOR z orzecznictwa sądów unijnych
2.4. Usprawiedliwianie ograniczeń krajowych na podstawie art. 36 TFUE
2.4.1. Moralność publiczna
2.4.2. Porządek publiczny
2.4.3. Bezpieczeństwo publiczne
2.4.4. Ochrona zdrowia i życia ludzi, roślin i zwierząt
2.4.5. Ochrona krajowych dóbr kultury
2.4.6. Ochrona własności przemysłowej i handlowej
2.5. Zakaz stosowania środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych – formuła Cassis de Dijon i jej znaczenie
2.5.1. Orzeczenie w sprawie Cassis de Dijon
2.5.2. Doktryna wymogów koniecznych (imperatywnych, nadrzędnych)
2.5.3. Nowa praktyka orzecznicza sądów unijnych
2.6. Zakaz stosowania środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych – formuła Keck i jej znaczenie
2.6.1. Orzeczenie w sprawie Keck & Mithouard
2.6.2. Znaczenie formuły Keck
2.6.3. Tabela podsumowująca interpretacje art. 34 i 36 TFUE w orzecznictwie TSUE
2.7. Orzecznictwo TSUE post-Keck oraz aktualne tendencje w wyrokach dotyczących swobody przepływu towarów
2.7.1. Problem aktualności orzeczenia Keck & Mithouard
2.7.2. Orzecznictwo post-Keck i zasada dostępu do rynku
2.7.2.1. Regulacje krajowe dotyczące warunków produkcji towarów
2.7.2.2. Regulacje krajowe dotyczące ograniczenia sposobu użycia towarów
2.7.3. Swoboda przepływu towarów a prawa podstawowe chronione w prawie krajowym
2.8. Zakaz ograniczeń ilościowych i środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w eksporcie
2.9. Podsumowanie
Część II
Swoboda przepływu pracowników (redakcja naukowa Zbigniew Hajn)
Rozdział 1 Pojęcie, cele, terytorialny zasięg i podstawy prawne swobody przepływu pracowników w Unii Europejskiej (Zbigniew Hajn)
1.1. Pojęcie swobodnego przepływu pracowników
1.1.1. Regulacja
1.1.2. Istota swobodnego przepływu pracowników
1.1.3. Swobodny przepływ pracowników a swoboda przepływu osób i obywatelstwo Unii
1.1.4. Podstawowy charakter swobody przepływu pracowników
1.2. Cele swobodnego przepływu pracowników
1.3. Zasięg terytorialny swobody przepływu pracowników
1.4. Podstawy prawne swobodnego przepływu pracowników
1.4.1. Charakter przepisów
1.4.2. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
1.4.4. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
1.4.5. Prawo pochodne
Rozdział 2
Uprawnieni w ramach swobody przepływu pracowników (Dagmara Skupień)
2.1. Krąg uprawnionych
2.2. Pojęcie pracownika
2.2.1. Potrzeba autonomicznej definicji
2.2.2. Przesłanki uznania za pracownika
2.2.3. Status pracownika przed nawiązaniem stosunku pracy i po jego ustaniu
2.2.4. Ponadnarodowy aspekt swobody przepływu pracowników
2.3. Pojęcie członka rodziny pracownika
2.3.1. Regulacja
2.3.2. Pojęcie współmałżonka oraz zarejestrowanego partnera
2.3.3. Zstępni i wstępni jako członkowie rodziny pracownika
2.3.4. Inni członkowie rodziny
Rozdział 3
Zakres przedmiotowy swobodnego przepływu pracowników (Anna Czaplińska)
3.1. Uwagi wstępne
3.2. Prawo do korzystania z ofert pracy
3.3. Prawo swobodnego przemieszczania się na terytorium państw członkowskich
3.4. Pobyt pracownika migrującego w państwie członkowskim
3.4.1. Uwagi ogólne
3.4.2. Prawo pobytu
3.4.3. Prawo stałego pobytu
3.4.4. Prawa pracowników związane z zatrudnieniem i pobytem w innym państwie członkowskim
3.5. Prawa członków rodziny
Rozdział 4
Dopuszczalne ograniczenia swobody przepływu pracowników (Monika Smusz-Kulesza)
4.1. Regulacja prawna
4.2. Rodzaje i przedmiot ograniczeń
4.2.1 Ograniczenia uzasadnione względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego
4.2.2. Ochrona przed wydaleniem
4.2.3. Wyłączenie zatrudnienia w administracji publicznej
Rozdział 5
Równość traktowania (zakaz dyskryminacji) w zakresie zatrudnienia (Leszek Mitrus)
5.1. Regulacja i charakterystyka zakazu dyskryminacji pracowników migrujących
5.1.1. Zakres regulacji
5.1.2. Charakterystyka zakazu dyskryminacji pracowników migrujących
5.2. Zakres zakazu dyskryminacji pracowników migrujących
5.2.1. Uwagi wstępne
5.2.2. Zakres podmiotowy
5.2.2.1. Pracownicy, osoby poszukujące zatrudnienia i byli pracownicy
5.2.2.2. Problem „dyskryminacji odwrotnej”
5.2.3. Zakres przedmiotowy
5.2.3.1. Podejmowanie zatrudnienia
5.2.3.2. Warunki zatrudnienia
5.3. Dyskryminacja bezpośrednia
5.4. Dyskryminacja pośrednia
5.5. Środki utrudniające swobodę przemieszczania się pracowników
5.5.1. Definicja środków utrudniających swobodę przemieszczania się pracowników
5.5.2. Przykłady środków utrudniających swobodę przemieszczania się pracowników
5.6. Uzasadnienie odmiennego traktowania pracowników migrujących
5.7. Zakaz dyskryminacji pracowników migrujących a obywatelstwo Unii Europejskiej
5.7.1. Relacja między art. 45 TFUE a art. 21 TFUE
5.7.2. Zakaz dyskryminacji ze względu na obywatelstwo Unii Europejskiej
Rozdział 6
Podstawowe gwarancje swobody przepływu pracowników (Małgorzata Kurzynoga)
6.1. Prawo do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego
6.1.1. Regulacja
6.1.2. Zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
6.1.3. Zakres podmiotowy i przedmiotowy unijnego systemu zabezpieczeń społecznych
6.2. Wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych pracowników
Część III
Swoboda przedsiębiorczości
Swoboda przedsiębiorczości (Aleksandra Gawrysiak-Zabłocka)
1. Źródła prawa
2. Pojęcie i zakres przedmiotowy swobody przedsiębiorczości
2.1. Pierwotna i wtórna swoboda przedsiębiorczości
2.1.1. Pierwotna swoboda przedsiębiorczości
2.1.2. Wtórna swoboda przedsiębiorczości
2.1.3. Różnice między pierwotną a wtórną swobodą przedsiębiorczości
2.2. Uprawnienia akcesoryjne względem swobody przedsiębiorczości
2.3. Działalność wyłączona z zakresu swobody przedsiębiorczości
2.3.1. Działalność, która w jednym z państw członkowskich jest związana, choćby przejściowo, z wykonywaniem władzy publicznej
2.3.2. Upoważnienie do wyłączania niektórych rodzajów działalności ze stosowania postanowień rozdziału „Prawo przedsiębiorczości”
3. Delimitacja swobody przedsiębiorczości w prawie Unii Europejskiej
3.1. Swoboda przedsiębiorczości a zakaz dyskryminacji (artykuł 18 TFUE)
3.2. Swoboda przedsiębiorczości a swobodny przepływ pracowników
3.3. Swoboda przedsiębiorczości a swobodny przepływ usług
3.4. Swoboda przedsiębiorczości a swobodny przepływu kapitału
3.5. Swoboda przedsiębiorczości a swobodny przepływ towarów
4. Zakres podmiotowy swobody przedsiębiorczości
4.1. Osoby fizyczne – obywatele innego państwa członkowskiego
4.2. Spółki – przynależne innego państwa członkowskiego
4.2.1. Definicja spółki
4.2.2. Warunki korzystania ze swobody przedsiębiorczości przez spółkę
4.3. Przynależni państwa członkowskiego w stosunku do swego państwa
4.4. Przynależni państw trzecich i bezpaństwowcy
5. Ograniczenia swobody przedsiębiorczości
5.1. Charakter regulacji powodującej ograniczenie
5.1.1. Ograniczenia dyskryminujące
5.1.2. Ograniczenia niedyskryminujące
5.2. Podział ze względu na źródło pochodzenia ograniczenia
5.2.1. Ograniczenia pochodzące od państwa przyjmującego
5.2.2. Ograniczenia pochodzące od państwa pochodzenia
5.2.3. Ograniczenia pochodzące od instytucji UE
5.2.4. Ograniczenia pochodzące od podmiotów indywidualnych
6. Możliwość uzasadniania ograniczeń swobody przedsiębiorczości
6.1. Uwagi wstępne
6.2. Porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne lub zdrowie publiczne
6.3. Wymogi konieczne
6.4. Nadużycie swobody
Część IV Swoboda świadczenia usług
Rozdział 1 Zasady ogólne swobody świadczenia usług (Małgorzata Kożuch)
1.1. Ogólna charakterystyka swobody świadczenia usług w prawie Unii Europejskiej
1.2. Zakaz dyskryminacji a swoboda świadczenia usług
1.3. Prawo wjazdu i pobytu osób korzystających ze swobody świadczenia usług
Rozdział 2
Prawo pierwotne i sektorowe dotyczące swobody świadczenia usług (Małgorzata Kożuch)
2.1. Reguły traktatowe dotyczące swobody świadczenia usług
2.2. Zakres podmiotowy
2.3. Definicja swobody świadczenia usług
2.3.1. Niematerialny charakter świadczenia
2.3.2. Element transgraniczny
2.3.3. Element czasowy
2.3.4. Ekonomiczny charakter świadczenia
2.4. Kwalifikacje zawodowe
2.5. Ograniczenia w zakresie korzystania ze swobody świadczenia usług
2.5.1 Wyjątki traktatowe
2.5.1.1. Wykonywanie władzy publicznej
2.5.1.2. Bezpieczeństwo publiczne, porządek publiczny oraz zdrowie publiczne
2.5.2. Wymogi konieczne interesu publicznego
2.6. Postanowienia regulowane odrębnie
Rozdział 3
Dyrektywa 2006/123 o usługach na rynku wewnętrznym (Małgorzata Kożuch)
3.1. Wprowadzenie
3.2. Zakres terytorialny i podmiotowy dyrektywy
3.3. Zakres przedmiotowy dyrektywy
3.4. Wymogi, ograniczenia i wyłączenia
3.4.1. Nadrzędny interes publiczny
3.4.2. Wyłączenia generalne
3.5. Relacja do innych aktów prawa pochodnego
3.6. Przepisy wzmacniające spójność rynku wewnętrznego
3.6.1. Prawa odbiorców usług
3.6.2. Obowiązki informacyjne
3.6.3. Współpraca administracyjna
3.6.4. Nadzór nad usługodawcami
Część V Swoboda przepływu kapitału
Swoboda przepływu kapitału (Anna Zawidzka-Łojek)
1. Wprowadzenie
2. Stopniowa liberalizacja przepływu kapitału do roku 1994
3. Traktatowa pełna liberalizacja przepływu kapitału
4. Źródła prawa
5. Pojęcie przepływu kapitału
6. Kapitał a płatności
7. Swoboda przepływu kapitału a inne swobody rynku wewnętrznego
8. Przeszkody w swobodnym przepływie kapitału
9. Dopuszczalne ograniczenia swobody przepływu kapitału
9.1. Wyjątki traktatowe
9.2. Wyjątki orzecznicze
10. Nabywanie nieruchomości
11. „Złote akcje”
12. Przepływ kapitału pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej a państwami trzecimi
Wykaz podstawowych orzeczeń dotyczących swobód rynku wewnętrznego Unii Europejskiej (Robert Grzeszczak, Anna Zawidzka-Łojek)